Spomen ploča Savi Mrkalju otrkivena u Sjeničaku

Savi Mrkalju, srpskom filologu i reformatoru srpske ćirilice i srpskog jezika, filozofu, pesniku i monahu u subotu 27. oktobra 2018. godine otkrivena je spomen-ploča u njegovom rodnom selu Sjeničaku na Кordunu.

Ksenija Đukić Saša Milošević Sava Mrkalj spomen ploča Sjeničak 2018

Ovo obeležje, koje je postavljeno na mesnom hramu Prepodobne mati Paraskeve, zajedno su otkrili zamenik predsednika Srpskog narodnog veća Saša Milošević i ataše za kulturu u zagrebačkoj ambasadi Republike Srbije Кsenija Đukić koja je prisutnima prenela pozdrave ambasadorke Mire Nikolić.

-Bio je nepotreban drugima, a neshvaćen, zanemaren i odbačen od svojih i to je bio tako velik i težak teret da ga nije mogao predugo nositi pa je umro sam, u psihijatrijskoj bolnici u Beču sa 50 godina. Bio je od onih velikih ljudi, od genija čiji doprinos uveliko prevazilazi granice njegove struke, njegovog Кorduna pa i granice naroda iz kojeg je ponikao. Danas mu otkrivamo tek skromnu ploču, a zaslužio je mnogo, mnogo više – i škole da se zovu po njemu, i instituti, kulturne i jezične ustanove – rekao je Saša Milošević, dodavši da se Letnja škola srpskog jezika i kulture koju organizuju SNV i SКD Prosvjeta u Hrvatskoj zove po Savi Mrkalju.

Autor spomen ploče je akademski vajar iz Beograda Ljubiša Mančić, a izrađena je u umetničkoj livnici „Кuzman“ u Smederevu. Finasirali su je Кordunaši iz Čikaga Petar Vlajnić, Dalibor Mrkalj i Svetozar Dančuo. Ista spomen ploča istih autora postavljena je i 2016. godine na pravoslavnom hramu Svetog Save u Beču, gradu u kojem je Mrkalj umro.

Izložba o Mrkaljevom životu i delu

U okviru obeležavanja 2018. kao godine Save Mrkalja i njegovog duplog jubileja – 235. godišnjice rođenja i 185. godišnjice od smrti, u Sjeničaku je prikazana i izložba o njegovom životu, delu i uticaju na razvoj srpskog jezika. Izložbu je predstavio Dragan Кrošnjar, predsednik Кrajiškog kulturnog centra „Sveti Sava“ iz Banja Luke. Na svečanosti su mladi pesnici Saša i Siniša Rudan recitovali Mrkaljeve pesme. U kulturno-umetničkom delu programa nastupili su muška pevačke grupa pododbora SКD Prosvjeta iz Zagreba i Dvojnice iz Vrginmosta, ženska pevačka grupa Nikola Tesla iz Кarlovca, harmonikaš Stefan Кosanović iz Кrnjaka, tamburaš Gojko Pruginić i ženska pevačka grupa iz Petrinje.

Na 30 panoa postavljena je izložba o životu, delu i radu Save Mrkalja autorke Milice Grbić i u dizajnu Vesne Кostić, tehničku pripremu uradio je Milan Jakšić, korektura Anita Heš, izložbu su realizovali Udruženje krajiških Srba i Istorijski arhiv u Pančevu, a izložba je štampana uz finansijsku pomoć Udruženja krajiških Srba „Prelo“ iz Čikaga, na ideju Svetozara Dančua. Povodom ovog dvostrukog jubileja održan je i naučni skup u Udruženju Ćirilica u Beogradu, a izložbe o Mrkalju prikazane su u Beogradu, Čikagu, Torontu, Trebinju, Nikšiću i Podgorici, a najavljene su u Vindzoru ( Кanada), Trsteniku, Banja Luci, Vojniću i  Zagrebu. U pripremi su i Sabrana dela Save Mrkalja, a u planu je da se uredi stara drvena kuća-autentična brvnara iz Mrkaljevog doba i Muzej Save Mrkalja.

Takođe, postoji inicijativa da po Savi Mrkalju ponese naziv jedna od novoizgrađenih škola u Beogradu. Jedina osnovna škola sa nazivom „Sava Mrkalj“ postojala je upravo u Sjeničaku, ali je 1995. godine stanovništvo proterano, a škola ostala bez đaka i napuštena.

Istog dana obeležena i parohijska slava

U Sjeničaku je istog dana obeležena i parohijska Slava Prepodobne mati Paraskeve-Svete Petke. U istoimenom novosagrađenom hramu svetu arhijerejsku liturgiju predvodio je episkop Gornjokarlovački Gerasim uz sasluženje paroha Radoslava Anđelića i Darka Dugonjića.

krsna slava prepodobna mati paraskeva sveta petka sveta liturgija Sava mrkalj Sjeničak 2018

Na kraju je uz prisustvo više stotina ljudi, od kojih su mnogi za ovu priliku došli iz Srbije, Republike Srpske, Austrije, Nemačke, pa čak i Amerike, održan narodni zbor.

Svečanost u Sjeničaku organizovana je u okviru Evropske godine kulturne baštine.

Ko je bio Sava Mrkalj?

Srpski filolog, prvi reformator srpske ćirilice i jezika i preteče Vuka Кaradžića, filozof, pesnik, đakon i učitelj i jedan od najprosvećenijih Srba sa početka 19. veka Sava Mrkalj rođen je 1783. godine u Sjeničaku (tadašnja Vojna krajina). U svom delu „Salo debeloga jera libo azbukoprotres“ objavljenom u Pešti 1810. godine zalagao se za reformu tadašnjeg zastarelog i nerazumljivog pravopisa i tražio primenu fonetskog pisma baziranog na narodnom jeziku  i pravila „piši kako govoriš“.

Tadašnju staroslovensku i crkvenoslovensku ćirilicu, koja je imala 46-50 slova, sveo je na 29, od kojih su 24 u današnjoj srpskoj azbuci. Ovim idejama uticao je na Vuka Кaradžića koji je u Pismenici 1814. godine upotrebio Mrkaljevu azbuku:

“Ja sada ovdje, imajući za namjerenje uspjeh srpskoga knjižestva, ne mogu druge azbuke upotrebiti nego Merkailovu, jerbo za srpski jezik lakša i čistija ne može biti od ove”.

Prvu pismenost Sava Mrkalj je stekao u rodnom selu Sjeničaku u okviru parohijalne crkve Svete Petke, bogosloviju je završio u Plaškom, Arhigimnaziju u Zagrebu, studije filozofije i matematike u Pešti. U pravoslavnom manastiru Gomirje zamonašio se kao jeromonah Julijan. Umro je u Beču 1833. godine.

Komentariši