Naučnim skupom obeležili 240. godišnjicu Episkopske biblioteke u Pakracu

Povodom 240. godišnjice Episkopske biblioteke u Pakracu, a u okviru praznovanja Novomučenika jasenovačkih, 6. i 7. septembra u Pakracu je održan Prvi naučni simpozijum sa temom „Vizija Sv. Fotija u 21. veku: Biblioteke kao temelji i svjetila kirilometodijevske misije”.

Na skupu su predavači bili vrsni stručnjaci iz oblasti bibliotekarstva, umetnosti i istorije, a simpozijum je, prema tvrdnjama organizatora, u mnogome prevazišao i njihova i očekivanja samih učesnika. Simpozijum je otvorio episkop pakrački i slavonski Jovan, naglašavajući istorijsku važnost Pakraca kao jednog od ključnih duhovnih i kulturnih centara Srpske pravoslavne crkve. Skup je održan u tri sesije, a prva sesija otvorena je predavanjem pod nazivom „Nikada ne zaboravimo sebe – od ‘paresie’ do ‘kirilie’, od Servie do Pakraca”, koje je održao prof. dr Aleksandar Jerkov iz Beograda. Sutradan, 7. septembra, održane su preostale dve sesije na kojima je jedan od učesnika bio i Borivoj Čalić iz Vukovara. Čalić je prisutnima govorio o utemeljivaču Episkopske knjižnice u Pakracu vladici Kirilu Živkoviću.

- Skup je bio izvanredno organizovan, a učesnici su iz raznih uglova osvetlili značaj Episkopske knjižnice u Pakracu, rad oko njenog sređivanja i planove za budućnost. Posebno je značajno što su svi rukopisi digitalizovani u saradnji sa Knjižnicom rukopisa Hil muzeja iz Minesote te tako dostupni zaninteresovanim istraživačima – rekao je Čalić.

Pored Čalića izlaganja su održali prof. dr Aleksandra Kučeković, Aleksandra Mišić, Vera Crljić, dr Vladan Trijić, Haim (Damjan) Peković i dr Zoran Nedeljković. Učešće na simpozijumu uzeo je i iguman manastira Žitomislić, arhimandrit Danilo (Pavlović).

Episkopsku knjižnicu u Pakracu osnovao je Episkop Pakračko-slavonski Kiril Živković po svom dolasku na tron u Pakrac, 1786. godine, i to devet godina pre nego što je carica Katarina Druga osnovala Imperatorsku biblioteku u Sankt Peterburgu. Svojom jedinstvenom zbirkom i isto tako svojom jedinstvenom istorijom, raspećima i vaskrsenjima Episkopska knjižnica u Pakracu oduvek je bila mnogo više od obične biblioteke i prepoznaje se kao jedan od znakova vremena i simbolično mesto koje održava svetlo znanja ljudskog roda, pogotovo među narodima čija je pismenost proistekla iz misije Svetih Kirila i Metodija. Biblioteka sadrži brojne rukopisne knjige, bogatu zbirku ranih srpskih štampanih knjiga (15-17. vek) kao i knjige kasnijih vremena na raznim jezicima od kojih se mnoge ubrajaju u retkosti.

Osnivač pakračke vladičanske biblioteke episkop Kiril Živković (1730–1807) bio je jedan od najznačajnijih arhijereja ove eparhije Srpske pravoslavne crkve, istaknuti teolog i prosvetitelj. U Drugoj seobi Srba 1737. izbegao je s roditeljima u Bačku, zamonašio se u manastiru Zograf na Svetoj Gori i ubrzo prešao u Hilandar. Bio je učitelj u Dalmaciji, godinama je putovao širom Evrope (Carigrad, Rusija, Italija) i stekao široko obrazovanje. Kao pakrački episkop ostavio je neizbrisiv trag u istoriji Slavonije ulažući veliki trud u podizanje i obnovu crkava (osvetio je 1794. pravoslavnu crkvu u Zagrebu) opremajući ih potrebnim liturgijskim predmetima i knjigama, osnivanje narodnih osnovnih škola i uređenje drugih oblika narodnog života, delujući čak i na zdravstveno prosvećivanje. Svojeručno je u više navrata prepisao žitije Svetog Save, a o 200-godišnjici spaljivanja Savinih moštiju, 1794. godine, priredio je i izdao u Beču knjigu „Žitije svetih srpskih prosvetitelja Simeona i Save” što je bio i važan nacionalno-patriotski čin. To je bilo i prvo štampano delo srpske srednjovekovne književnosti. Svoju biblioteku s knjigama iz raznih oblasti na srpskom, ruskom, grčkom, latinskom i nemačkom jeziku testamentom je ostavio svojoj eparhiji. Njegovi posmrtni ostaci i danas počivaju u pakračkom Sabornom hramu Svete Trojice.