Od Križevaca do Karadžićeva

Početkom dvadesetih godina prošlog veka reke ljudi iz različitih krajeva, onih manje razvijenih, slivale su se u ravničarske prostore tek stvorene Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Jedna od destinacija gde su se naselile porodice solunskih dobrovoljaca i drugih kolonista bila je pustara Križevci, potonje Karadžićevo. Kao i u drugim slučajevima tako je i ovde scenario bio gotovo isti, imanje grofa Elca na kojem su do tada živeli samo radnici grofovije sa svojim porodicama dobilo je nove stanovnike. U slučaju Križevaca najvećim delom iz Like. I dok su druga mesta imala koliko toliko povoljan položaj pa su s vremenom neka od njih osvanula i na glavnim putevima, slučaj Križevaca je bio, a moglo bi se reći da je tako ostalo sve do dana, daleko nepovoljniji.

Malo je podataka o istoriji naseljavanja u ovom mestu, tek nekoliko detalja može da se potvrdi, ostalo je u domenu pretpostavke. Na samoj pustari je 1921. godine uoči doseljavanja živelo tek 22 ljudi, a deset godina kasnije već imamo situaciju da je ovde živelo 289 stanovnika. U tom periodu ljudi se bore za egzistenciju, stvaraju se uslovi za život u novim okolnostima i novoj sredini, a slaba putna povezanost čini dodatni problem. Ipak, i u takvim uslovima stvaraju se i pokreću različite organizacije. Pre Drugog svetskog rata u Karadžićevu je postojalo i Dobrovoljno vatrogasno društvo koje je sa svojim radom nastavilo i nakon rata, ali sa smanjenim aktivnostima što je ubrzo dovelo i do njegovog gašenja.

Takođe, vukovarske Sremske novine iz novembra 1937. godine donose nam i informaciju o osnivanju „Seljačkog kola“ u ovom mestu: „Akcija samostalnih demokrata u našem kotaru koja se sastoji u osnivanju organizacija „Seljačkog kola“ nailazi u srpskim selima na sve ljepši prijem. Nakon što su ove organizacije osnovane u šest sela, osnovana je prije izvjesnog vremena i u sedmom i to na naselju Križevcima, općina Markušica. Akcijom oko osnutka „Seljačkog kola“ rukovodi g. Pera Vukajlović, bivši bilježnik u Gabošu, koji obično nastupa kao glavni govornik na osnivačkim sastancima“, stoji u ovom kratkom izveštaju i jednom od retkih novinskih zapisa tog vremena iz navedenog mesta.

Do početka Drugog svetskog rata ovde je podignuta i zgrada osnovne škole. Međutim, vihor novog rata koji je zahvatio i tadašnju Kraljevinu Jugoslaviju nije mimoišao ni ovo malo selo na periferiji. Na taj način i Križevci beleže iseljavanje stanovništva i proterivanje u Srbiju. Do toga je došlo u prvim danima juna 1941. godine u već dobro poznatoj akciji novostvorene ustaške Nezavisne države Hrvatske.

Više je svedočanstava o proterivanju stanovništva iz Križevaca, a ovde donosimo jedan od iskaza koji je dalo više meštana ovog sela nakon proterivanja u Srbiju: „Mi smo sa našom porodicom na dan 12. juna ove godine isterani iz naših kuća sa našom porodicom od strane ustaša koji su nas u jednu kolonu svrstali i ovamo preko reke Drine kod Badovinaca proterali. Kada su nas ustaše iz naših kuća isterivali oni su nam saopštili da se iz naše kuće imamo iseliti u roku od pola sata što ako ne učinimo da će nas i porodicu sve pobiti. Tada nas nisu tukli, ali nismo mogli ništa iz naših kuća za put poneti jer nam to nisu dali… Naša imovina tamo je u selu ostala pa je verovatno pa je verovatno ona do sada i opljačkana. Imovina je nešto procenjivana, ali ta procena nama nije isplaćivana. Dokumenata niti fotografija o ovim nedelima ustaša nemamo jer tada nismo bili u mogućnosti da to pribavljamo jer smo se bojali za naše živote.“

Po već ustaljenoj praksi ustaše u njihove kuće naseljavaju Hrvate iz Zagorja. Nakon završetka rata proterano srpsko stanovništvo vraća se u svoje domove dok nove komunističke vlasti hrvatsko stanovništvo doseljeno u Križevce, ali i druga mesta naseljena solunskim dobrovoljcima i drugim kolonistima, naseljavaju u obližnju Jarminu, u kuće proteranih Nemaca. Ubrzo se menja i ime sela tako da Križevci postaju Karadžićevo. Inicijator ove ideje o promeni imena bio je tadašnji učitelj Vojislav Borovac koji je uz saglasnost meštana selu dao ime po Vuku Stefanoviću Karadžiću po kojem se inače zvala i škola u ovom mestu. Jedan od bitnijih razloga za promenu imena bio je i taj što je vrlo često pošta umesto u te Križevce odlazila u Križevce u severnoj Hrvatskoj da bi se potom vraćala nazad što je znalo da potraje i nekoliko meseci.

Usledio je nov život u selu u kom se većina stanovništva bavila isključivo poljoprivredom. Karadžićevo je dobilo električnu energiju 1961. godine, a put sa Jarminom izgrađen je tek 1967. godine dok put između Karadžićeva i Gaboša ni do danas nije izgrađen, a o potrebi njegove izgradnje pričalo se još u drugoj polovini pedesetih godina.

O ne baš sjajnim uslovima života u tom vremenu dosta toga možemo saznati iz jednog pisma upućenog redakciji Vinkovačkog lista 1965. godine u kojem, između ostalog, piše sledeće: „Hoće li i to selo biti kao i ostala sela? Hoće li i ono imati cestu, trgovinu, to jest ono osnovno što je svakom selu potrebno? A svega toga Karadžićevo nema, ima samo jednu učionicu i jednu prostoriju u nekom starom domu u kojoj su televizor i 22 stolice. Ljudi toga sela se pitaju hoće li i oni dobiti ono osnovno što im je potrebno da ne moraju ići tri kilometra do Jarmine za kutiju šibica i kilogram šećera putem po kojem se ne može ići ni u čizmama… U svim ostalim selima imaju spomen ploče palim borcima, a u Karadžićevu je nema iako je u Drugom svetskom ratu palo oko 15 boraca, a ostali su se borili  u prvim redovima partizana.  Učenici iz Karadžićeva, na primjer, moraju stanovati tamo gdje idu u školu jer ne mogu putovati, a to njihove roditelje mnogo stoji. Da je selo povezano cestom ova djeca bi mogla putovati u školu autobusom kao ona iz Jarmine.“

Rasadnik dobrih fudbalera

Godine 1968. u Karadžićevu se osniva fudbalski klub „Mladost“ koji u takmičarskom smislu neće imati nekih većih rezultata, ali iz ovog kluba i uopšte iz sela poteklo je više dobrih fudbalera koji su s vremenom igrali u drugim klubovima, od tadašnjih zonskih do prvoligaških. U tom smislu jedno će se ime svakako izdvojiti, a to je Milan Maričić nekadašnji prvoligaški igrač, kapiten Osijeka, kasnije igrač beogradskog Rada kao i grčkog Panahaikija. Pored Maričića tu je i ime Saše Drakulića, takođe sa internacionalnom karijerom, ali i niza drugih fudbalera koji su imali zapažene karijere u lokalnim i regionalnim klubovima na ovom i širem prostoru.

Pored toga što je ovo mesto bilo rasadnik dobrih fudbalera vredno je pomenuti da je trava u ovom mestu bila idealna za fudbalske terene pa su po nju dolazili iz zagrebačkog te vinkovačkog Dinama kao i beogradske Crvene Zvezde. Za tu uslugu fudbaleri Zvezde gostovali su u ovom selu 1980. godine i pred više od hiljadu gledalaca odigrali utakmicu sa ekipom Mladosti koja je u tom momentu bila član opštinske lige Vinkovci. Klub u Karadžićevu ne funkcioniše od 1998. godine, dok škola u ovom mestu ne radi od 1986. godine pa deca nastavu pohađaju u Markušici. Za vreme poslednjeg rata selo je na samom početku u oktobru i novembru 1991. godine doživelo i veliko stradanje kada je nakon dva napada sa hrvatske strane ovde poginulo 11 meštana. Njima u spomen u selu je podignut krst sa pločom i imenima nastradalih. Nakon podizanja hrama koji je posvećen Svetom Petru i Pavlu ovaj krst je premešten u crkvenu portu. Nije poznato da li je po naseljavanju mesta postojala inicijativa za podizanjem hrama, ali želja sadašnjih malobrojnih stanovnika ovog mesta ostvarila se 2025. godine kada je osvećen novopodignuti hram, stotinak godina nakon naseljavanja ovog mesta.

Danas je ovaj hram jedino mesto okupljanja stanovnika, a od društvenih organizacija u selu je aktivno samo lovačko društvo. Po poslednjem popisu iz 2021. godine u Karadžićevu živi tek 126 stanovnika, tri puta manje nego 1991. godine.

Izvori i literatura:

1. Sremske novine
2. Vinkovački list
3. List izvor
4. Arhivska građa