Srednjovekovna svetinja

Koprivna je naselje koje danas teritorijalno pripada Opštini Šodolovci i najstarije je naselje na prostoru ove lokalne samouprave. Opštinu Šodolovci danas čine uglavnom mesta nastala nakon Prvog svetskog rata kada je došlo do kolonizacije stanovništva, mahom porodica solunskih dobrovoljaca. Pored Šodolovaca tu su i naselja Petrova Slatina, Paulin Dvor, Ada, Palača i Silaš. Takođe, ovoj opštini danas teritorijalno pripada i mesto Koprivna koje svoje korene vuče još iz srednjeg veka. Naime, po nekim zapisima Koprivna se prvi put pominje 1352. godine. U to vreme ovde su navodno živeli Mađari, a mesto se zvalo Kaporna. Nešto kasnije naseljavaju se Srbi, a u 18. veku Koprivna se pominje kao deo Erdutskog vlastelinstva. Pretpostavlja se da je u vremenu nastanka naselja podignuta i crkva koja se ovde nalazi i danas uprkos brojnim nedaćama i zubu vremena.

- Ovaj srednjovekovni hram posvećen je rođenju Presvete Bogorodice i on je u sastavu Eparhije osečkopoljske i baranjske Srpske pravoslavne crkve. Po nekim istraživanjima i saznanjima ovaj hram potiče iz 14. veka o čemu nam govore i ostaci fresaka koje se nalaze ovde. Inače hram se nalazi na arheološkom nalazištu i spada u spomenike kulture nulte kategorije. Generalno je obnovljen 2018. godine kada je i osveštan tako da se ovde redovno služi i sveta liturgija – kaže nadležni sveštenik jerej Dragan Ristanić.

Generalna obnova hrama usledila je nakon što je bio totalno devastiran tokom poslednjeg rata devedesetih godina kada je u dva navrata bio granatiran od strane hrvatskih vojnih formacija zbog čega je čitava krovna konstrukcija bila obrušena zajedno sa zvonikom. Generalnoj obnovi prethodili su i restauratorski radovi pre svega na ostacima srednjovekovnih fresaka.

- Pretpostavlja se po fragmentima da se na jednoj fresci nalazi Sveti Georgije i Sveti arhangel Mihailo dok se u oltaru nalazi freska Presvete Bogorodice sa Hristom, a pored oltara sa severne strane nalazi se Presveta Bogorodica sa anđelima. Sve one datiraju iz 14. veka – ističe jerej Dragan Ristanić napominjući da to nije slučaj sa mobilijarom hrama koji je uglavnom novijeg datuma.

- Ovo sve što vidite unutra je novijeg datuma, prikupljeno sredstvima Republike Srbije i Republike Hrvatske, kao i vernog naroda kako bi crkva bila funkcionalna i kako bi se u njoj mogla obavljati bogosluženja.

Ipak, u hramu se nalazi i nekoliko sačuvanih starijih ikona od kojih se izdvajaju dve Bogorodičine ikone.

- U hramu se nalaze i neke stare ikone. Pre svega tu je celivajuća ikona rođenja Presvete Bogorodice koja je iz 19. veka, a takođe tu je i ikona Presvete Bogorodice koja je ujedno i restaurisana – napominje otac Dragan.

Podaci o postojanju manastira

Razaranje tokom devedesetih godina nije bilo jedino. Sličnu sudbinu hram je doživeo i tokom Drugog svetskog rata kada je uništen kasnobarokni ikonostas, a sam hram pretvoren je u rimokatolički. Po dva zapisa postoje osnovane pretpostavke da je ovde bio i pravoslavni manastir. Prvi zapis je sa jednog psaltira iz 1758. godine, a drugi je izveštaj sudija Virovitičke županije Mariji Tereziji.

- Crkva je bila obnavljana u više navrata, a postoje podaci da je obnovljena 1752. godine.  Zanimljivo je da u nekim zapisima iz sredine 18. veka stoji da je ovde boravio i monah, odnosno kaluđer Stevan, tako da se smatra da je ovde bio i manastir jedno vreme, s tim da možemo da kažemo da je ovo jedan od najstarijih pravoslavnih hramova kako u Eparhiji osečkopoljskoj i baranjskoj tako i na širem području – naglasio je ovdašnji paroh.

Hram rođenja Presvete Bogorodice u Koprivni nalazi se na mesnom groblju što nije tipično pogotovo ako se uzme u obzir položaj drugih hramova na ovom prostoru. Radi se o zaštićenom srednjovekovnom arheološkom lokalitetu pod nazivom Udovičko polje, ali na tom delu nisu rađena sistematska arheološka istraživanja. U opisima crkve stoji da je to jednobrodna građevina s polukružnom oltarskom apsidom koja je u celini građena od opeke, a sačuvana je u svojim srednjovekovnim gabaritima. Groblje je danas podeljeno u dva dela, u većem delu sahranjeni su pravoslavni Srbi, a u manjem Mađari i Hrvati. Među očuvanim nadgrobnim spomenicima nalaze se oni iz prvih decenija dvadesetog veka kao i novijeg datuma, ali i nekoliko nadzemnih ostataka spomenika koji bi mogli biti iz nešto ranijeg perioda.

- U ranijim vremenima većina hramova se nalazila na grobljima. Međutim, sa izmeštanjem lokaliteta i približavanjem glavnom putu groblja su ostajala, a hramovi su se gradili u samom centru mesta – kaže sveštenik koji pored ovog sela opslužuje još nekoliko okolnih naselja.

- Ovde imamo uglavnom starije stanovništvo, a hram pripada parohiji petrovoslatinskoj koja ima šest mesta, to su Petrova Slatina, Šodolovci, Koprivna, Pulin Dvor, Ernestinovo i Palača. Osim ovog hrama u kojem se nalazimo imamo i bogomolju u Petrovoj Slatini koja je posvećena Svetom Vasiliju Ostroškom. Međutim, mali broj stanovnika podrazumeva i mali broj dolazaka na sveta Bogosluženja, ali kad pogledamo koliko ih ima na ovom području mogu da kažem da sam zadovoljan sa dolaskom ljudi u crkvu – zaključuje jerej Dragan Ristanić.

Koprivna je u ovom kraju ostala upamćena i kao mesto masovnog stradanja tokom Drugog svetskog rata kada je ubijeno, odnosno u obližnjoj šumi obešeno 23 stanovnika ovog mesta u novembru 1943. godine. Njima u čast u selu je podignut spomenik kao i spomen česma, a spomenik na mestu stradanja kod šume Tomin hrast je porušen početkom ratnih devedesetih godina. Koprivna je od te 1943. godine pa sve do kraja rata bila sedište narodno-oslobodilačkog odbora za tadašnji osječki kotar, a spomenik u centru mesta podignut je 1961. godine.

U samom naselju danas živi manje od 100 stanovnika, mada ni u ranijem periodu u poslednjih dvestotinak godina taj broj nije prelazio 400 stanovnika od čega je najviše bilo Srba kojih je po popisu iz 1991. godine ovde bilo preko 70 odsto. Društveni život u mestu je u potpunosti zamro tako da ne postoji nikakva organizacija kao ni osnovna škola. U ranijim vremenima ovde je bio aktivan fudbalski klub koji je nosio ime Mladost, a danas je od njega ostalo samo igralište koje je proteklih godina presečeno novim betonskim igralištem za male sportove. Lokalnom stanovništvu ovog i okolnih mesta kao uteha i nada u bolje sutra ostaje ova drevna svetinja, mala po svojim gabaritima, ali velika po svom značaju.