Predački zavet Bogu

Borovo

U srpskom pravoslavnom narodu postoje brojni zaveti, a svakako je među njima najpoznatiji i široko rasprostranjen kosovski zavet. Taj i slični zaveti prenose se s kolena na koleno i oni su svojevrsni amanet predaka, usko vezan za veru, ali i sa izraženom dozom nacionalnog karaktera. Na taj način u brojnim krajevima gde živi srpski narod postoje zavetni dani koji su vezani za određeno mesto kada su se stanovnici zavetovali da će taj dan svečano liturgijski proslavljati u svojoj crkvi. Ti predački zaveti koji su u mnogobrojnim mestima nastali pre više od jednog veka i koji predstavljaju duhovni amanet koji se prenosi s kolena na koleno, živi su i u našem vremenu. U nekim mestima imaju takav karakter da se praznuju gotovo identično kao i u najranije vreme nastanka zaveta.

- Zavetni dan je događaj Crkve u kojem se verni narod, predvođen sveštenstvom, saborno moli i upućuje blagodarenje Gospodu za sva dobijena dobročinstva. Zavetni dan kao crkveno - narodna slava kojom celo jedno mesto proslavlja svog nebeskog zaštitnika i svetitelja, uvek započinje liturgijskim sabranjem u svetom hramu. Ovaj praznik potiče od duhovnog zaveta koji su preci dali Bogu iz zahvalnosti ili zbog nekih iskušenja koja su ih zadesila poput suše ili bolesti ili neke druge elementarne nepogode – poplave, tuče, požara i sl. Narod je u tim trenucima vapajem i zajedničkom molitvom tražio spasenje od Gospoda – istakao je borovski paroh protonamesnik Dragan Serdar.

Suština proslave zavetnog dana je Liturgija nakon koje sveštenstvo i vernici obično odlaze u tzv. litiju na polja ili u našim krajevima nazvanu litiju na žita.

- Posle odslužene svete Liturgije sveštenici sa narodom čine litijski hod u kojem se nose Časni krst, Sveto jevanđelje, crkveni barjaci, svete ikone i odlazi se u polje, njivu ili vinograd gde se služi moleban. Namera ovog zajedničkog bogosluženja je prizivanje blagodati Duha Svetoga radi zaštite ljudi, domaćih životinja i plodova zemlje. Na kraju molebana sveštenik osvećenom vodom kropi njive i plodove na njima kao i okupljeni narod, prizivajući blagoslov Gospodnji na sve prisutne i na svu tvorevinu. Ovaj praznik predstavlja izraz hrišćanske ljubavi i sabornosti, pokajanja i praštanja, molitva da svi postanemo jedno u Hristu. Nakon Svete Liturgije i molitvenih obreda, vernici nastavljaju slavlje za zajedničkom trpezom – objašnjava otac Dragan Serdar.

Zavetni dan u praksi

Uzrok mnogobrojnih zaveta je obično neka nepogoda koja je svojevremeno zadesila određenu sredinu. Negde je to bilo katastrofalno nevreme, negde stradanje u ratu ili pojava određene bolesti. Kako se takve nepogode ne bi nikada ponovile ljudi su se zavetovali na određen praznik. Tako danas imamo još uvek živa praznovanja zavetnog dana u Borovu, Boboti, Gabošu, Pačetinu, Belom Manastiru, Borovu naselju, Ostrovu, Bolmanu i drugim mestima.

- Zavetni dan u Borovu je praznik posvećen Svetim carevima Konstantinu i Jeleni i uvek se proslavlja 3. juna, kada su ovi svetitelji upisani u crkvenom kalendaru. Po predanju, naši preci su se na ovaj dan u molitvama obraćali Gospodu i slavili sveto ime njegovo te blagodarili na milosrđu Gospodnjem za sva dobijena dobročinstva. Mi, današnji hrišćani u Borovu, nastavljamo ovu divnu tradiciju i želimo da je prenesemo budućim naraštajima – napominje borovski paroh.

Pačetin

U Pačetinu se kao zavetni dan proslavljaju Sveti apostoli Karp i Alfej koji se praznuju 8. juna. Pretpostavlja se da se ovaj praznik molitveno proslavlja više od 150 godina, a uzrok zaveta je nevreme koje je poharalo celokupnu letinu. Prvi pisani trag o proslavi zavetnog dana u ovom mestu je iz 1900. godine iz kojeg se može videti kako se ovaj praznik proslavljao: „Da se svečanim načinom zavjetni dan tj. Sveti apostol Karpo, proslavi kod ovdašnje svete crkve uz pucanje možara, da se umoli općinsko poglavarstvo za oprost od trošarine na vino i da se svojim putem opet izvesti oružnička postaja i umoli za oružničku asistenciju“. Toga dana meštani ne rade ništa pogotovo ne u polju i moglo bi se reći da je u ovom mestu zavetni dan pravi mali narodni sabor.

Vrlo često s tim u vezi crkva i narod su postavljali zavetne krstove pa tako i danas možemo sresti u različitim naseljima mnogobrojne krstove koji se obično nalaze na periferiji naselja ili u određenom delu atara. Upravo kod tih krstova vrši se litija na žita obično o zavetnom danu.