Trideseta godišnjica sećanja na ubijene srpske civile iz Uzdolja

Šestog avgusta 1995. godine, dan nakon ulaska hrvatske vojske u Knin, trojica pripadnika hrvatskih vojnih snaga, u selu Uzdolje nedaleko od ovog grada, zatekli su osmoro srpskih civila u njihovim domovima. Nakon zastrašivanja, psovki i pretnji, dovedeni su ispod stabla hrasta nedaleko od glavnog puta ka Kninu i usmrćeni hicima iz automatske puške.
Samo zbog toga što su bili Srbi, taj dan ubijeni su Milica Šare (1922), Stevo Berić (1933), Janja Berić (1932), Đurđija Berić (1916), Krstan Šare (1931), Miloš Ćosić (1923) i Jandrija Šare (1932). Jedna osoba, svedok njihovog stradanja, preživela je i pored dva primljena metka, te uspela pobeći u obližnju šumu i zahvaljujući tome ostala živa. Isti je dan, u zaseoku Šare, u svojoj kući ubijena, a potom zapaljena Sava Šare, rođena 1922. godine. Ubijeni civili bili su starosne dobi od 62 do 80 godina, a prema svedočenju B.Š, jedine prežele, u zaseok Šare došli su naoružani muškarci u uniformama HV-a, okupili meštane koje su tamo zatekli i pucali u njih.

Polaganju venaca i paljenju sveća žrtvama tog zločina prethodio je verski pomen koji su služili sveštenici Mitropolije dalmatinske, a potom i čitanje Izjave sećanja koju je i ove godine Srpsko narodno veće iz Zagreba uputilo povodom tridesete godišnjice od „Oluje”.

Načelnik opštine Biskupija, Milan Đurđević, podsetio je prisutne na centralnu komemoraciju povodom „Oluje” koju je SNV ove godine održao u Donjem Žirovcu, opština Dvor, te dodao kako se istoj može dodati i komemoracija u Uzdolju, ali i sećanje na sve postradale meštane sa područja opštine Biskupija, a bilo ih je ukupno 57.

- Tom sećanju mogu pridodati i ovo mesto, selo Uzdolje sa područja opštine Biskupija, gde još uvek nema pravde za stradale srpske civile koji su mučki ubijeni 6. avgusta 1995. godine, samo dan nakon ulaska hrvatske vojske u Knin. Isto tako, važno je pomenuti da je na području čitave opštine Biskupija stradalo 57 civila koji još uvek traže zadovoljštinu i ko su ubice. Dužni smo to kao društvo, kao država pa i kao ljudi na kraju krajeva, kao verujući ljudi, ispuniti prema njihovim porodicama. Neka je večna slava i spomen svim stradalim meštanima Uzdolja, Vrbnika, Biskupije, Markovca, Orlića, Riđana, Zvjerinca i Ramljana tokom vojno-policijske akcije „Oluja”, ali i svim nedužno postradalim civilima u poslednjem ratu - rekao je Đurđević.

Saborska zastupnica SDSS-a i zamenica predsednika SNV-a Anja Šimpraga, u izjavi za medije poručila je kako se na ovom mestu, kao i svake godine, pripadnici srpske zajednice u miru mole za postradale sunarodnjake.

- Srpska zajednica, kao i svake godine, 4. avgusta parastosima u svim pravoslavnim hramovima vrši pomen na sve postradale, nevino postradale civile, a dan pre toga Srpsko narodno veće godišnjicu stradanja obeležava Centralnom komemoracijom za sve žrtve rata. Na isti dan čita se Izjava sećanja u svim našim većima od Vukovara, Splita, Dubrovnika, Istre do Knina.  Kako smo se sećali svih nevino postradalih Srba, tako smo se sećali i svih nevino postradalih Hrvata i onih koji su napustili svoje domove od 1991. do 1995. godine. Poruka odavde, kao svake godine, bila bi da se mi ovde u miru molimo za postradale, da nam je žao što je nakon vojno-policijske akcije „Oluja”, kada je sve završilo, ovde nastradalo osmоro nedužnih civila. Nakon 5. avgusta 1995. godine, mesec ili mesec i po dana kasnije, u mnogim selima na kninskom području, ali i na drugim područjima, stradalo je još mnogo nedužnih ljudi. Nije se to trebalo dogoditi. Do dan danas mi nemamo ništa, mnogi su zločini i dalje neistraženi. Mi smo jedini koji se sećamo, jedini koji održavamo to sećanje, obilazimo sva ta mesta stradanja i verujem da ćemo tako nastaviti i narednih godina. Srbi u Hrvatskoj su čuli i razumeli poruke koje su u ove dane stizale sa obe strane, iz obe države, i ono što nama preostaje jeste da se kroz institucije, pravni sistem i javne politike borimo za opstanak srpskog naroda na ovim područjima - poručila je Šimpraga.

Niko od porodica žrtava ni ove godine nije se oglašavao izjavama, a kakvi su su bili ljudi, komšije i prijatelji mučki ubijeni srpski civili, kratko je i precizno pojasnio njihov sumeštanin.

- Sve su to bili jako fini ljudi. Oni nisu, ono što se kaže, ni „mrava nikad nikome zgazili”, a eto dogodilo se to tako i šta možeš. To je tako bilo - kaže Špiro Popratnjak iz Uzdolja.

U avgustu 2017. godine, Dokumenta-Centar za suočavanje s prošlošću, podnela je Državnom tužilaštvu RH (DORH) kaznenu prijavu protiv nepoznatih počinilaca u vezi sa zločinom u Uzdolju. Kaznena prijava Dokumente, na temelju koje još uvek niko nije postupio, najvećim delom oslanja se na činjenice u vezi zločina koje je u svojoj istrazi rasvetlio Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju u Hagu i to pre svega kroz izjave svedoka.

Ika Šare, ćerka ubijenog Miloša Ćosića, ranije je od države tražila nadoknadu nematerijalne štete, a nakon što su je odbile sve niže pravosudne instance, o njenom slučaju krajem 2021. odlučivao je Ustavni sud. Uz izdvojeno mišljenje sudija Andreja Abramovića, Lovorke Kušan i Gorana Selanca, Ustavni sud potvrdio je raniju presudu, kojom je u međuvremenu preminuloj Iki Šare zbog zastare odbijeno pravo na naknadu štete i naređeno da plati 14.500 kuna sudskih troškova. U istom navratu, po prvi put u istoriji hrvatskog pravosuđa, sudije su utvrdile da je istraga jednog od brojnih zločina počinjenih tokom i nakon „Oluje” bila neuspešna.

*Ovaj tekst je nastao u sklopu projekta „Tu gdje živimo“ koji je podržao Fond za poticanje pluralizma i raznovrsnosti elektroničkih medija Agencije za elektroničke medije.