Veličanje ratnog zločinca

FOTO: AI

Neretko smo proteklih godina svedočili hvalospevima na račun Merčepa kada ga se, od strane predstavnika boračkih udruženja i dela političara, nazivalo „herojem Domovinskog rata“, „vitezom Domovinskog rata“, „prvim među jednakima“, „čovekom koji je dao puno za slobodu i nezavisnoj Hrvatske“. Na jednoj od svečanih sednica Gradskog veća Vukovara tadašnji gradonačelnik Vukovara Ivan Penava kroz suze je govorio o zaslugama Merčepa tokom rata. Poznat je i slučaj sa obeležavanja Dana Grada Vukovara 2015. godine kada su svečanu sednicu Gradskog veća napustili predstavnici Srba. Razlog je bila činjenica što je među uzvanicima, u prvom redu, bio upravo Tomislav Merčep. Svih tih proteklih godina svedočili smo i nizu hvalospeva na račun Merčepa i od strane nekih hrvatskih političara koji u njegovom delovanju tokom rata nisu videli ništa spornog. Isto tako i u pojedinim hrvatskim medijima se moglo čitati o Merčepu kao heroju i vitezu Domovinskog rata. 

Zadnja u nizu rasprava o ulozi Merčepa u Domovinskom ratu dogodila se 10. marta ove godine kada je u Bogdanovcima, nedaleko od Vukovara, obeleženo 35. godina od postrojavanja nenaoružanih odreda. Jedan od organizatora tog postrojavanja bio je upravo Merčep koji je hrvatskoj javnosti postao poznat 1990. godine kada je kao kandidat HDZ-a ušao u gradsku vlast te imenovan i za sekretara narodne obrane. I ove godine u Bogdanovcima se slušalo o Merčepu kao heroju i vitezu Domovinskog rata i čoveku koji je imao ogromne zasluge za stvaranje nezavisne Hrvatske. Novost ove godine je i činjenica što su se i neki televizijski novinari priklonili veličanju Merčepa što je u Bogdanovcima napravio Ivan Hrstić, novinar N1 televizije.

- Središnje ime, ono koje se najviše spominjalo, ime je Tomislava Merčepa, ratnog heroja, a s druge strane čoveka izloženog progonu hrvatskog pravosuđa. Jasno je u trenutku kad se snimaju filmovi koji sugerišu da su Hrvati jednako želeli rat kao i oni koji su stvarno taj rat pokretali, nikome od onih koji su preživeli do danas, koji nisu pali u tom ratu, nije milo kad se sugeriše da su oni hteli taj rat - rekao je Hrstić u svom javljanju uživo iz Bogdanovaca.

Međutim, kada se govori o ratnoj ulozi Merčepa treba se prisetiti i njegovog ratnog puta i uloge koju je imao tokom 1991. godine u Vukovaru i Hrvatskoj. Merčep je bio ratni savetnik tadašnjeg ministra unutrašnjih poslova Ivana Vekića i, kako se često ističe, komandant jedinice rezervnog sastava MUP-a poznate i kao „merčepovci“.  Upravo ta jedinica MUP-a se dovodi u vezu s nekim otmicama i nestancima vukovarskih Srba. Poznato je kako se tadašnji poverenik hrvatske vlade za opštinu Vukovar Marin Vidić Bili pismom 18. avgusta 1991. godine, obratio predsedniku Hrvatske dr. Franji Tuđmanu i premijeru Franji Gregoriću u kojem ih je upozorio da se Merčep okružio ljudima sumnjivog morala i bivšim kriminalcima koji su preuzeli vlast u Vukovaru. Vezano za događanja u ratnom Vukovaru Merčep je jednom prilikom izjavio „Ne kažem da u Vukovaru nije zaplivao nijedan leš, ali ih je bilo manje nego što je moglo biti.“ Merčep je u avgustu 1991. godine napustio Vukovar te je premešten u Zagreb gde je potom imao svoj tabor u Paviljonu 22. Zagrebačkog velesajma poznatom i kao sabirni centar u kojeg su pre Pakračke Poljane dovođeni ljudi uglavnom iz vojnog pritvora Kerestinec. Potom se događaju zločini u Pakračkoj poljani gde su „merčepovci“ držali civile koje su prethodno nezakonito privodili. Objavljen je i niz svedočenja preživelih, ali i nekih „merčepovaca“. Među najpoznatijim ratnim zločinima „merčepovaca“ je i ubistvo porodice Zec iz Zagreba.

Nakon svega Vrhovni sud Republike Hrvatske je u februaru 2017. godine pravosnažno osudio Tomislava Merčepa na sedam godina zatvora jer nije sprečio nezakonita privođenja, mučenja i ubistva srpskih civila 1991. godine. Sud je utvrdio da su pripadnici jedinice pod njegovom komandom priveli 52 civila od kojih je njih 43 ubijeno, troje se vode kao nestali, a šest ih je preživelo. Tomislav Merčep je umro u novembru 2020. godine i to na slobodi jer je prethodno pušten iz zatvora radi pogoršanog zdravstvenog stanja.

Reakcije nakon televizijskog priloga iz Bogdanovaca

Govoreći o Merčepu i njegovoj ulozi u ratu saborska zastupnica SDSS-a Dragana Jeckov kaže kako je dovoljno reći da je Merčep osuđeni ratni zločinac s čime sve počinje, ali i završava.

- Takvo šta je svakako za svaku osudu. Kao osuđenog ratnog zločinca Merčepa se nikako ne bi smelo predstavljati kao heroja. Merčep je odgovaran za niz ubistava, mučenja i nestanka Srba iz Vukovara i Hrvatske. Obzirom da je osuđeni ratni zločinac tu je sve jasno i ko god ga veliča kao heroja svrstava se na njegovu stranu i pokušava stvoriti nekakvu iskrivljenu stranu prošlosti. Potrebno je urediti neke stvari kako se tako šta ne bi više ponavljalo - rekla je Jeckov.

Podsetila je i na veličanje Merčepa od strane novinara Hrstića rekavši kako novinari nikako ne bi smeli isticati neke svoje lične stavove nego biti profesionalni i držati se činjenica, a činjenica je da je sud u Hrvatskoj Merčepa osudio za ratne zločine.

Nakon priloga iz Bogdanovaca gledaocima i hrvatskoj javnosti izvinila se N1 televizija:

- Tomislav Merčep, osuđen za ratni zločin, ne može biti heroj, kako je prikazan u prilogu objavljenom u Pregledu dana. Izveštavanje N1 televizije sa svakog događaja, bez obzira o čemu se tamo i kako govorilo, u ovom slučaju s godišnjice u Bogdanovcima, mora biti u skladu s profesionalnim standardima i saosećanjem prema žrtvama zločina. Izvinjavamo se gledaocima zbog profesionalnog propusta. N1 će postupati u skladu sa svojim uredničkim smernicama -  navodi se u izvinjenju N1 televizije.

Istim povodom otvorenim pismom oglasile su se aktivistkinje za zaštitu ljudskih prava - Nataša Kandić i Vesna Teršelič - čije organizacije godinama unazad monitoriraju suđenja za ratne zločine. Ukazuju kako novinar nije tom prilikom citirao govornike sa skupa nego je kvalifikaciju „ratnih heroj” izrekao u vlastitom novinarskom izveštaju.

- Nazivati pravosnažno osuđenog ratnog zločinca „ratnim herojem“ znači negirati sudski utvrđene činjenice i relativizirati zločine za koje je osuđen. Novinarstvo koje pravosnažno osuđenog ratnog zločinca naziva herojem nije pogreška u formulaciji, nego ozbiljan profesionalni i etički promašaj - navodi se u pismu Nataše Kandić i Vesne Teršelić.