Snaga diplomatije Kraljevine Jugoslavije između dva svetska rata

Uzimajući u obzir značaj pojedinih istorijskih tema, naročito u kontekstu njihovog poređenja sa savremenim društvom i u krajnjoj liniji, njihove praktične primene danas, među istraživačima politike, geopolitike, ali i ljubiteljima istorije, posebno interesovanje izaziva pitanje diplomatskih odnosa jedne države, odnosno način vođenja njene spoljne politike.

Tako je zainteresovana publika 14. aprila u Belom Manastiru imala priliku da prisustvuje predavanju doc. dr Srđana Mićića, u organizaciji SKD „Prosvjeta“, pododbora Beli Manastir. Mićić se ovom temom bavi dugi niz godina kao naučnik i istraživač na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Kakvi su bili odnosi Kraljevine Jugoslavije sa velikim silama između dva svetska rata? Koji su ključni faktori oblikovali državnu politiku? Koje su bile osnovne smernice u odnosima sa velikim silama, balkanskim i srednjoevropskim državama? Ovo su samo neka od pitanja na koja je predavač odgovorio u prvom delu izlaganja, dok je drugi deo bio posvećen diplomatskoj službi, odnosno instituciji zaduženoj za diplomatsko-konzularne aktivnosti.

Ukoliko se analiziraju iskustva i politički potezi jugoslovenskog diplomatskog kora u periodu od 1918. do 1941. godine, može se zaključiti da je za jednu relativno malu državu, kakva je bila Kraljevina Jugoslavija, bilo izuzetno zahtevno zauzeti stabilan spoljnopolitički kurs koji bi obezbedio očuvanje teritorijalnog integriteta i suvereniteta, naročito u okolnostima nakon stvaranja nove države posle Prvog svetskog rata.

- S obzirom na sve međunarodne okolnosti sa kojima se država suočavala, može se reći da je diplomatija tada beležila određene uspehe. Međutim, ne treba posmatrati isključivo međunarodni kontekst, već i unutrašnje prilike. Reč je o novoj državnoj tvorevini koja se suočava sa brojnim izazovima na unutrašnjem planu, pa su mnoge spoljnopolitičke odluke i diplomatske inicijative bile direktno uslovljene unutrašnjim problemima. Donosioci odluka u Beogradu morali su da vode računa ne samo o odnosima sa velikim silama, već i o međuetničkim i međureligijskim odnosima, nastojeći da sve te faktore usklade kako bi oblikovali spoljnu politiku u skladu sa državnim i nacionalnim interesima. U tome su nekada bili više uspešni, a nekada manje - rekao je Mićić.

Govoreći o javnosti manje poznatim epizodama, Mićić je ukazao na okolnosti koje su pratile nastanak i formiranje Balkanske antante, osvrćući se i na odnose Jugoslavije sa ostalim članicama ovog saveza. U tom kontekstu posebno je značajan bio zaokret u balkanskoj politici Beograda tokom tridesetih godina.

- Za Jugoslaviju, Turska u početku nije bila faktor od posebnog značaja. Međutim, dolazi do poznatog putovanja tokom kojeg se kralj Aleksandar Karađorđević susreće sa državnicima gotovo svih balkanskih zemalja. Tada je uspostavljen lični odnos između kralja Aleksandra i Kemala Ataturka. Iako je kralj Aleksandar u početku želeo da izbegne ovaj susret, turska strana je, uz značajne ustupke koje su činili Ataturkovi najbliži saradnici, uspela da do njega ipak dođe. Neki od tih ustupaka imali su i međunarodni značaj, što je dodatno uticalo na njegovu odluku. Nakon susreta uspostavljena je izuzetno dobra komunikacija i međusobno poštovanje. Ataturk je i ranije gajio veliko poštovanje prema Srbiji, njenoj vojsci i narodu, još od završetka Prvog svetskog rata, ali je to u Beogradu često nailazilo na ignorisanje, pre svega zbog negativnog istorijskog iskustva sa Osmanlijama. Ipak, susret ove dvojice državnika predstavljao je prekretnicu – od tog trenutka Beograd svoju balkansku politiku u okviru pakta zasniva na političkoj i vojnoj saradnji sa Turskom, sve do promena koje nastupaju nakon Ataturkove smrti 1939. godine - istakao je predavač.

Spoljna politika Jugoslavije, diplomatske aktivnosti, funkcionisanje diplomatske službe, kao i propaganda u inostranstvu teme su koje dr Srđan Mićić obrađuje na svojim predavanjima, ali i u okviru naučno-istraživačkog rada kojim se bavi više od 15 godina. Upoređujući diplomatiju nekada i danas, prema njegovoj oceni, profesionalizmu se ranije pridavalo znatno više pažnje, kako u prvoj, tako i u drugoj jugoslovenskoj državi. Nastojanje da se od diplomatije jedne male države, kakva je bila Srbija, opterećene pritiscima velikih sila, izgradi spoljna politika države koja je na međunarodnom planu postala relevantan činilac, predstavlja značajan poduhvat tadašnjih državnika koji i danas zaslužuje pažnju.

Za sve one koji su propustili ovo predavanje, organizatori poručuju da će u Etnološkom centru baranjske baštine biti upriličeno još zanimljivih istorijskih tema.

- Već nekoliko godina organizujemo predavanja posvećena istoriji našeg naroda. Obuhvatili smo srednji i novi vek, a sada je na red došlo i moderno doba, pa se tako i tema diplomatije prirodno nametnula. Ove godine realizovali smo niz predavanja o srpskim seobama, odnosno migracijama od 15. do 20. veka, a ovo predavanje predstavlja njihov logičan nastavak. Do kraja godine planiramo i predstavljanje zbornika naučnih radova na temu optacije južnoslovenskog stanovništva iz Mađarske u Kraljevinu Jugoslaviju – poručio je predsednik Prosvjetinog pododbora iz Belog Manastira Dejan Jeličić.