Velika poplava 1965. godine (1)

Poplava 1926. godine

Jedan od najdramatičnijih događaja u istoriji Vukovara bila je velika poplava koja je grad zadesila 1965. godine. Oni koji to pamte govorili su da je to, u isto vreme, bilo i zastrašujuće i zadivljujuće. Obala se svakodnevno odronjavala i metar po metar otkidala zemljanu obalu koja još nije bila utvrđena, a šuma sa bačke strane iz vode je virila tek nekoliko metara. Dunav im je te godine dočarao kako je moglo da izgleda nepregledno Panonsko more.

Vukovar je i pre velike poplave iz 1965. godine bio žrtva Dunava na čijoj desnoj obali je izgrađen. Prema do sada zabeleženim podacima prva velika poplava o kojoj postoje zapisi zadesila je Vukovar 1769. godine kada je voda u Glavnoj vukovarskoj ulici doprla do zgrade gradskog magistrata. Slično je bilo i 1827. godine, dok je 1853. godine nivo vode u centru grada bio veći od onog iz 1827. za celih 70 centimetara. Ta poplava trajala je mesec dana i pričinila je ogromnu materijalnu štetu. Velika poplava bila je i 1876. kada je vodostaj dostigao visinu od 684. centimetra. Treba uzeti u obzir da sa bačke strane Dunava još uvek nije bilo izgrađenog nasipa. Ta poplava uništila je u Vukovaru 180 kuća.

Katastrofalne poplave Vukovar nisu zaobišle ni početkom 20. veka. Prva se dogodila 1907. godine kada stanovnici ugroženih kuća zahtevaju od vlasti da mađarskoj i nemačkoj lokalnoj lađi zabrani da brzo plovi jer veliki talasi dodatno oštećuju njihove kuće i ruše skele podignute na ulicama za kretanje pešaka.

„Teško su oštećeni građani Fišof, brodogradilište i pilana Banhajer, gostionica „Kraljeviću Marku”, postolar Sretić, stolar Pifat, vrtljar Kobl, kotarski sudac Andrija Georgijević, kojemu je uništen čitav stan, trgovci Drobac i Panić, liječnici dr Mitrović i dr Gotlib i mnogi drugi. Parobrodarska društva uredovala su na lađama, a putnici su do lučkog ureda dolazili u čamcima ili skelom.”(1)

Velike poplave dogodile su se i 1920. i 1924. godine kada je voda probila bački nasip i poplavila 100.000 katastarskih jutara zemljišta. Najteža je bila poplava iz 1926. godine kada je vodostaj iznosio 676 centimetara. Bio je samo osam centimetara niži od onoga iz 1876, a štete su bile ogromne. U poplavnoj bujici 1932. godine stradao je stari kameni most izgrađen tokom sedme decenije 18. veka. Nova vodena katastrofa stigla je 1954. godine kada je nivo Dunava narastao na 672 centimetra. Najstarije fotografije Vukovara pod poplavom, a verovatno i najstarije fotografije grada uopšte, su iz 1876. godine i jednako su dramatične kao i one snimljene kasnijih godina.

Poplava 1876. godine

Mnogi su za takvu situaciju i stalnu pretnju poplavom krivili neobično ušće Vuke u Dunav u centru Vukovara. Kažu da je Vuka bila jedna od dve ili tri takve reke u svetu, koja se umesto nizvodno u svoju veću utoku ulivala uzvodno što je bio redak prirodni fenomen. Onda je, kažu priče, neki komunistički predsednik opštine odlučio da ispravi tu „grešku” prirode. Međutim, priča o regulaciji toka Vuke je mnogo starija od toga, čak više od jednog veka, o čemu svedoči i jedan tekst u Sremskim novinama objavljen 1932. nakon što je nabujala Vuka 5. aprila srušila već pomenuti zidani most.

„Rušenjem staroga mosta preko Vuke usred grada Vukovara, otvoreno je više nego ikada prije pitanje regulacije Vuke na njenom ušću. To pitanje, koje je za grad Vukovar vitalno pitanje, povlači se već decenijama, i sada je dozrelo, pa smatramo da je ovo najzgodniji čas da se o tome povede reč, da naši građani intelektualci, privrednici i stručnjaci dadu javnosti o tome svoja mišljenja. Jer pitanje regulacije Vuke napokon ne samo da zanima građane grada Vukovara, već ono treba i mora da zanima i samu državu, to je imperativan zahtev higijene, da se oslobodimo močvarne nečistoće i smrada usred grada, legla milijarde komaraca tih raznosača malarije i ostalih vrsta epidemičnih bolesti, to je zahtev estetike radi ulepšavanja grada Vukovara, to je napokon materijalistički zahtev radi dobijanja većeg dela kompleksa dobrog i obradivog zemljišta od više stotina jutara, na čemu grad Vukovar i onako oskudeva.”(2)

Stari predlog je bio da se Vuki prokopa novo ušće kod Haršove(3) tvornice, a da se postojeće korito do novog ušća zaspe i izravna te da prokopavanje novog ušća izvrši država, a zasipanje starog korita da izvrši grad o svom trošku. Uredništvo Sremskih novina povelo je i anketu o tom pitanju.

„Pošto je sadanje ušće Vuke neprirodno, a to je i bio jedan od glavnih uzroka za katastrofu zidanog starog mosta, trebalo bi sadanje ušće zatvoriti i dati mu prikladnije, prokopavanjem novog ušća kod Banhajerove daščare. Na taj način Vuka bi imala prav i bolji pad, a kroz to bi sva nečistoća iz gradskih kanala i ostalo smeće lakše oticali s Vukom u Dunav, pošto Dunav ne bi kod svog nadolaženja mogao odmah ulaziti u rukav Vuke i zaustavljati ovoj tok te time zadržavati na njezinoj površini svu nečistoću iz gradskih kanala i razne strvine usred grada, na ogled i gađenje svih prolaznika.”(4)

Pitanje prokopavanja novog ušća Vuke ponovo je aktuelizovano nakon Drugog svetskog rata da bi se s konkretnom akcijom i radovima započelo tek 1961. godine o čemu je pisala i lokalna štampa.

„U Vukovaru su u toku radovi na regulaciji rijeke Vuke. Obale ove rijeke, koja grad dijeli na Novi i Stari Vukovar, decenijama su za Vukovar predstavljale problem, naročito posljednjih godina za vrijeme visokog vodostaja kada su se odronjavale. Poslije oslobođenja donesen je plan o izmjeni riječnog toka prokopavanjem novog korita. U prvi mah razmatrala se mogućnost, da se ova akcija obavi primitivnim sredstvima, kasnije i manuelnom radnom snagom – ali se od toga odustalo i prišlo se izradi elaborata koji je predviđao primjenu tehničkih sredstava – bagera i vodenih bušilica. Radovi na prokopavanju odvijaju se punim tempom, tako da će Vuka krenuti novim koritom već ovih dana. Rukavac dosadašnjeg ušća bit će zatrpan, a potom parkiran. Za niveliranje tog dijela korita s kopnom bit će potrebno oko 13.000 kubnih metara zemlje.”(5) – pisale su vinkovačke Novosti u septembru 1961. godine.

U tu svrhu Dunavom su dovezene barže na kojima su bili vodeni topovi (bušilice). Računalo se da će Dunav odneti zemlju koja na taj način bude otkinuta, ali je to blato Dunav samo naneo nešto dalje, odnosno kod stare klaonice. Ubrzo su te vodene bušilice zamenili bageri.

Radove je izvodilo zagrebačko preduzeće „Hidrotehna”, a planirano je da se u centru grada prokopa više od 120 metara zemlje i da se korito Vuke produbi za pet i proširi za 120 metara. Kada se korito reke izmeni planirano je da se staro korito zatrpa i da taj teren bude iskorišten za izgradnju parka ili zgrada.

Međutim, ma šta da su tada uradili, a o tome nisam uspeo da pronađem preciznije podatke, ispravljanje toka Vuke na njenom ušću ipak nije uspelo da spreči Dunav da te 1965. godine ne potopi vukovarske ulice.

Reference:

(1) Antun Eugen BRLIĆ, Poplava u Vukovaru 1907. godine, Vukovarske novine, br. 27, od 10. jula 1965.

(2) Da li da se most preko Vuke podigne na starom mestu ili da se Vuki prokopa novo ušće?, Sremske novine, br. 16, str. 1, iz 1932. godine.

(3) Парна пилана у власништву браће Харш (Gebrüder Harsch) изграђена у Вуковару 1909. године. Касније је производња проширена и пилана постаје „Творница финије дрвене робе и фурнира – Браћа Харш”. Производила је сандуке, кутије и остале амбалажне производе попут буради.

(4) Javni radovi na regulaciji Vuke - Sremske novine, Vukovar, br. 24, str. 1, od 17. juna  1933. godine.

(5) Rijeka Vuka mijenja svoj tok, NOVOSTI – glasilo Socijalističkog saveza radnog naroda vinkovačkog kotara, broj 493, 30. septembra 1961, str. 6.