Velika poplava 1965. godine (3)

Situaciju s poplavom u Jugoslaviji pratili su i u svetu. Poplava nije bila velika samo u njenom severnom delu odnosno u Slavoniji, Sremu i Bačkoj nego je podjednako dramatično bilo i u Bosni i u toku Zapadne i Velike Morave. Vojska je minirala pojedine nasipe kako bi se reke iz svog korita izlile na otvorene prostore i na taj način spasile sela i gradove. Zbog toga je mnogo ljudi ostalo bez svojih domova. Uništeno je dosta saobraćajne infrastrukture, puteva i mostova, a razmere katastrofe uspoređivane su sa razornim potresom u Skoplju koji se dogodio dve godine ranije. Pomoć ugroženima upućivale su mnoge evropske zemlje, a stizala je čak i iz Amerike.

Vukovar je 25. juna posetio i potpredsednik Jugoslavije Aleksandar Ranković koji je situaciju ocenio kao katastrofalnu te zaključio kako će biti potrebna velika pomoć celog društva da se sanira šteta i zbrinu unesrećeni ljudi. Rankovićeva poseta bila je uvod u posetu predsednika Jugoslavije Josipa Broza Tita, koji je u Vukovar došao 4. jula. Bila je to njegova druga poseta vukovarskom kraju za vrlo kratko vreme jer je 5. marta te godine već bio u poseti Kombinatu „Borovo”. Tita je nedaleko od željezničke stanice dočekalo mnoštvo novinara i reportera radija i televizije.

„Žao nam je, druže Predsjedniče, što u naš grad dolazite ovoga puta sasvim drugim uslovima – rekao je drugu Titu predsjednik Općinske skupštine Vukovara Marko Koptrla.” (1)

Tito se nakon dolaska odmah uputio prema naselju Priljevo gde su stanovali radnici kombinata Borovo i vukovarske tekstilne industrije. Raspitivao se za njihove sudbine i savetovao da se izgradi privremeni smeštaj. Nakon toga je otišao u Vukovar i po skelama hodao njegovom glavnom ulicom. S njim su bili njegova supruga Jovanka, Petar Stambolić, Mika Špiljak, Ivan Krajačić i Marijan Cvetković, a u stopu ih je pratio predsednik opštinske skupštine Marko Koptrla.

„Molim vas, strogo vodite računa da nitko ne strada. Kuća začas poklecne.” (2) – zapisano je da je tada rekao.

Zatim se interesovao za stanje Radničkog doma i za broj poplavljenih ulica i objekata kao i za mere koje su preduzete da se štete umanje. U opštinskoj većnici razgledao je situacionu kartu i upozorio na moguću epidemiju te savetovao da se preduzmu mere preventive.

O potrebi regulacije toka Vuke i Titovoj preporuci s tim u vezi govori i jedan tekst u Vukovarskim novinama.

„U toku razgovora drug Tito dao je nekoliko sugestija što bi trebalo učiniti da se slična katastrofa više nikad ne ponovi. Podsmatrajući situacionu kartu, drugu Titu palo je u oči da bi se rijeka Vuka mogla sprovesti u Dunav na mjestu na kom ove dvije rijeke ne razdvaja ni punih 500 metara, negde na mjestu gde je sada locirano poduzeće Stjepan Supanc, dok bi se sadašnje ušće Vuke zatvorilo. Time grad ništa ne gubi, dok bi troškovi planirane regulacije bili znatno manji.

- Razmotrite to pitanje, možda će biti dobro! – rekao je drug Tito, zaključujući svoje obrazloženje.”(3)

Sreća u nesreći je što je poplava na površinu izbacila i veliku međusobnu solidarnost među građanima, ljudi su pomagali jedni drugima, a nije zabeležena ni jedna krađa.

Voda se povukla, ali je problem ostao

Odlučujuću ulogu u brizi za stanovništvo i borbi sa vodenom stihijom odigrali su JNA i Civilna zaštita, ali i brojni dobrovoljci. Pomagao je i Kombinat „Borovo” sa svojim kapacitetima. U akciju spasavanja bila su uključena njegova vozila i druga mehanizacija. Kombinat je gradu Vukovaru dao i dvodnevnu zaradu i pomagao u saniranju šteta, a slično su uradili i drugi kolektivi sa šireg područja Srema i Slavonije.

„Naše poduzeće je kupilo 22 šatora, a upotrijebljeni su i postojeći šatori za smještaj evakuiranih. Podignuto je više kuhinja nastrešnica, nasipana je pješačka staza i put prema Vukovaru; obavljano je stalno dežurstvo u naselјu i na Kudelјari. Gumenim čamcima iseljeno je blizu 600 osoba iz prigradskih naselja, posebno Priljeva, a vlasnici motornih čamaca i ribiči stavili su se na raspolaganje prilikom mobilizacije što je bila uvjetovana probojem nasipa kod Bogojeva. U tim trenucima trebalo je spasavati i ugroženo stanovništvo Bačke.”(4)

Pomoć Vukovaru pružili su i susedni Vinkovci slanjem građevinskog materijala, pripremom privremenih smeštaja i slanjem medicinskog osoblja. Zaposleni u mnogim vikovačkim firmama odricali su se jednodnevne zarade kako bi se prikupio novac potreban za pomoć stradalim ljudima u Vukovaru.

Dunav je poplavio i 1851 hektar šumskih površina, a poljoprivredna zemljišta pretvorena su u nepregledna jezera.

Kada je Dunav konačno počeo da se povlači u svoje korito narod je nakratko mogao da odahne jer više neće biti u strahu od novih šteta, ali je ubrzo trebalo prionuti na posao da se izgrade nove kuće za one koji su ostali bez krova nad glavom i da se sanira sva druga šteta koju je poplava izazvala.

Komunalni fond Skupštine opštine Vukovar najavio je da će građanima čije su kuće srušene od poplave biti dodeljena gradilišta i potrebna dokumentacija za izgradnju novih kuća, ali na novim lokacijama. Preporučena je privatna stambena izgradnja jer se računalo da bi to najbrže rešilo situaciju. Na raspolaganju građanima bilo je 458 gradilišta u nekoliko delova grada.

„Na Borovskoj cesti bit će stavljeno na raspolaganje 176 gradilišta, u Prosinoj ulici 160, na Velikoj skeli (Najpar bašta) 50, Lijeva supoderica, nova ulica koja će biti prosječena u ulici Ognjena Price imat će 20 novih gradilišta, Desna supoderica 40 i ulica Neznanog junaka 2 gradilišta.”(5)

Radovi na regulaciji Vuke nastavljeni su i nakon katastrofalne poplave. Počeli su u septembru 1967. godine regulacijom njenog toka kod Adice i Dobre vode i izgradnjom nasipa i puta za Lužac. Radove je izvodilo beogradsko preduzeće „Ivan Milutinović”, a predviđeno je da do njihovog završetka bude iskopano i preveženo i do 170.000 kubika zemlјe.

„Zahvatom je obuhvaćena stara i neprikladna cesta iz Adice u pravcu Lušca; nasipa se i proširuje, poslije čega će se asfaltirati. Nasip za buduću cestu bit će za 1,5 metar viši od najvećeg vodostaja Vuke, iz 1965. godine. (…) Cijeli kompleks zemljišta desno od drvenog mosta pred ulazom u Adicu, kada se ide iz pravca grada osposobit će se za korištenje. Prokopavanjem novog korita Vuke, tok ove rječice skratit će se za oko 7 kilometara, a nasip koji će se podići s obje strane garantirat će sigurnost od budućih poplava.“(6)

Paralelno sa radovima na regulaciji toka Vuke tekli su i radovi na izgradnji obaloutvrde na Dunavu u Vukovaru.

U Monografiji Vukovarska komuna 1945-1975 objavljena je fotografija radova na regulaciji Vuke kod vukovarskog naselja Holivud iz 1972. godine, ali šta je konkretno urađeno nije precizirano. Vuku nastavljaju da regulišu i današnje gradske vlasti.

Zadnji veliki vodostaj kod Vukovara zabeležen je u maju 2014. godine i to 724 centimetra, ali je vodeni val pored grada prošao bez većih posledica. Poplava iz 1965. godine ostala je duboko urezana u sećanja starijih Vukovaraca kao jedna od najtežih prirodnih katastrofa u istoriji ovog grada, jedna od onih za koje se svi nadaju da se više nikada neće ponoviti.

Izvori:

(1) Tito u Vukovaru - Borovo – Tjednik jugoslavenskog kombinata gume i obuće, Godina 23, br. 1908, str. 1, od 9. jula 1965.

(2) Исто

(3) Tito u Vukovaru, Vukovarske novine, br. 27, strana 1, godina XIII, od 10. jula 1965

(4) Pomoć vrijedna hvale - Borovo – Tjednik jugoslavenskog kombinata gume i obuće, Godina 23, br. 1908, str. 3, od 9. jula 1965.

(5) 458 gradilišta bit će besplatno dodijeljeno građanima čiji su domovi poplavljeni, Borovo – Tjednik jugoslavenskog kombinata gume i obuće, Godina 23, vanredno izdanje, jul 1965, str. 3.

(6) Radovi na reguliranju Vuke u punom jeku, Vukovarske novine od 7. oktobra 1967.